Anasayfa Dergi Dosya 1992 den 2015′ Diyarbakır’da Newroz kutlamaların tarihsel süreci

1992 den 2015′ Diyarbakır’da Newroz kutlamaların tarihsel süreci

Paylaş

YASİN KOBULAN ‘ın hazırladı Diyarbakır’da, 1992 yılından bu güne kadar birçok alan Newroz Alanı olarak kullanıldı. 92’de Dağkapı’da startı verilen Newroz, Batıkent Meydanı, Fuar Alanı ve en son Newroz Alanı’nda kutlanmaya devam edildi. Newroz coşkusunu yaşamak isteyen milyonları bu yılki adresi de 2007’den bu yana olduğu gibi yine Newroz Alanı olacak.

Zalim Kral Dehak’a karşı Demirci Kawa önderliğinde başlatılan direnişin işaret fişeği olan Newroz ateşi bu yıl 2 bin 636’ıncı kez tutuşturulacak. Yüzyıllar boyunca doğanının uyanışının selamlandığı bu gün, Kürdistan coğrafyasında Kürt özgürlük mücadelesinin ortaya çıkması ile birlikte 1990’lı yıllara gelindiğinde baskı, yasak, engelleme ile karşılaşıp, buna karşı yine Newroz ruhuyla verilen mücadele ile kan bulaştı. Yasaklara rağmen 21 Mart’larda alanlara çıkan binlerce kişi Newroz ateşini tutuştururken, kimi kutlamalarda polis, asker ve özel timlerin saldırıları sonucu yüzlerce yurttaş yaşamını yitirdi, binlerce kişi de tutuklandı. Buna rağmen inatla verilen mücadele 2000’li yıllara gelindiğinde Newroz alanlarını milyonlar doldurmaya başladı.

Milyonların Kürdistan ve Türkiye kentlerinde devletin tüm baskı, şiddet ve katliamlarına rağmen alanlara çıkıp Newrozu kutladığı kentler arasında katliamlara sahne olmasıyla hafızalara kazınan 92 Cizre ve Nusaybin Newrozlarının dışında en dikkat çeken kent her dönem için Diyarbakır oldu.
Kente o yıllarda yapılmak istenen en küçük kutlamaya bile devlet tarafından dozajı yüksek şiddet ile yanıt verilmesine rağmen kent halkı, Dağkapı’da bulunan Halkın Emek Partisi (HEP) İl Örgütü binası önü ile cadde ve sokakları Newroz alanına dönüştürmekten vazgeçmedi.

1992’de bin kişi Newroz’u kutladı

680x680nc-dyb-12-03-15-newroz11

Cizre ve Nusaybin katliamlarının yaşandığı 1992 yılında kentte yapılmak istenen kutlama için valiliğe yapılan başvuruya, OHAL ve 2911 sayılı yasa gerekçe gösterilerek izin verilmedi. Ancak, valiliğin bu kararına rağmen bini aşkın kişi, yine HEP binası önünde bir araya gelerek, Newroz kutlaması yaptı. Yine öğrenciler de okullarının bahçelerinde yaktıkları lastiklerle bayramı kutladı.

93’te her mahalle Newroz alanına dönüştü

1993 yılında PKK’nin tek taraflı ateşkes ilan etmesi üzerine Newroz kutlamaları bir önceki yıla göre biraz daha sakin bir ortamda geçti. Kutlamaların adresi yine HEP binası olurken, kentin bütün mahallelerinde de Newroz ateşleri yakıldı.

94’te PKK’den ‘evde Newroz kutlayın’ çağrısı

1993 Newroz’u bu şekilde geçerken, yine gerilimli bir döneme denk gelen 94 Newroz’u öncesi bir çok kentte yapılan baskınlarda yüzlerce kişi gözaltına alındı. Gözaltı operasyonlarının yapıldığı merkezlerin başında ise yine Diyarbakır geldi. Newroz günü, kente görev yapan tüm polis ve askerlerin izinleri iptal edilirken, kentin giriş ve çıkışları ile birlikte tüm ana yollarda kontrol noktaları oluşturuldu. Devletin bu yönelimine karşı PKK, halka “Provakasyonlara karşı evlerde Newroz’u kutlayın” çağrısı yaptı. Bu çağrı ile birlikte halk, ilk defa Newroz’u evlerinde kutladı.

Devletin 95 yılı refleksi: Engelleyemiyorsan kendin kutla

Önceki yıllarda uygulanan baskı ve şiddete rağmen halkın Newrozu kutlamasının önüne geçilemeyince, devletin politika değişikliğine gitmek zorunda kaldığı yıl 1995 yılı oldu. O yıla kadar adı bile telaffuz bile edilmeyen Newroz, ‘Nevruz’ olarak devlet tarafından gayri resmi kutlanmaya başlandı.
Nevruzu kutlamak için özel programlar organize edilirken, Newrozu kutlamak isteyenler yine sokak ortasında işkencelere maruz kalıp, gözaltına alınıyordu.
Birkaç devlet yöneticisinin katılımıyla yakılan mangal ateşlerinin üzerinde atlanıp, renkli yumurtaların tokuşturulduğu Nevruz kutlamaları halk arasında espri malzemesi olmaktan öteye gitmezken, buna karşı verilen yanıt ise mahallelerde birbirinin üzerine yığılmış araba lastikleri ile yakılıp, harlandıkça harlanan ateşler ile haykırılan yasaklı şarkılar eşliğinde çekilen özgürlük halayları oldu.

Bir günde ikinci Newroz ateşi yakıldı

680x680nc-dyb-12-03-15-newroz4mansetfotosu

1996’ya gelindiğinde devletin yaklaşımında değişen bir şey olmadı. Kürtlerin direniş günü olan Newroz’a sahip çıkmak isteyen devlet, üniversitelere gönderilen genelgelerle 17-24 Mart günlerini “Newroz Haftası” olarak ilan etti.
Devletin genelgesine aldırış etmeyen kent halkı ise sabah saatlerinden itibaren Newroz kutlamalarının adresi olarak belirlenen Bağlar-Kuruçeşme semtinde toplandı. Devlet yöneticilerince aynı gün Dağkapı Meydanı’nda yapılmak istenen Nuvruz kutlaması da halkın gösterdiği tepkiler üzerine yapılamadan iptal edildi. Bağlar’da yakılan Newroz ateşi ile başlanan “yasadışı” kutlamaya tahammül edemeyen devletin, polis ve askerleri ile toplanan kitleye müdahale etmesi üzerine kitle, yönünü Batıkent Meydanı’na çevirdi. Polislerle çatışarak Batıkent Meydanı’na varan kitle, burada aynı gün ikinci Newroz ateşini yaktı.

97’de 15 bin kişi Batıkent Meydanı’nda

Bir sonraki yıl da Newroz kutlamasının adresi Batıkent Meydanı oldu. 20 Mart’ta mahallelerde başlayan Newroz coşkusu, 21 Mart’ta Batıkent Meydanı’na taşındı. 15 bini aşkın kişinin katıldığı Newroz kutlaması, Dağkapı Meydanı’na yapılan yürüyüşle sonlandı. Kutlamalar da yine yapılan müdahaleler sonucu kimi mahallelerde olaylarda yaşandı.

98’de on binler Batıkent Meydanı’na aktı

1998 gelindiğinde kendisini yeniden gösteren yasakçı anlayış, halkın kutlamalardaki ısrarını bir kez daha açığa çıkardı ve kutlamalar yasakladnı. Buna rağmen on binlerce insan yine aktıkları Batıkent Meydanı’nda saldırılara rağmen Newroz’u kutlamaktan vazgeçmedi.

99’da her sokak Newroz alanına dönüştü

1999 yılı Newroz kutlaması, PKK Lideri Abdullah Öcalan’ın uluslararası komplo sonucu Türkiye’ye teslim edilmesinden kaynaklı, komplonun gölgesinde geçti. Kürdistan’ın bir çok kentinde sokağa çıkma ve sıkıyönetim uygulamaları getirildi. Ancak buzu rağmen halk sokaklarda Newrozu kutladı. Müdahaleler sonucu çıkan çatışmalarda yüzlerce kişi gözaltına alınıp tutuklanırken, çok sayıda kişi de yaralandı.

2000’de Newroz alanı kentin 12 km uzağına taşındı

2000’e gelindiğinde ise PKK tarafından yapılan tek taraflı ateşkes çağrısı ile birlikte yasaklar biraz daha esnetildi. Ancak kentte Newroz Tertip Komistesi tarafından Newroz’un Dağkapı ve Batıkent Meydanı’nda kutlanmak istenmesine rağmen Diyarbakır Valiliği, kutlamanın kentin 12 km uzağında bulunan Fuar Alanı’nda yapılmasına onay verdi. Bunun üzerine Fuar Alanı’nda bir araya gelen 300 bini aşkın Diyarbakırlı, PKK lideri Abdullah Öcalan için dillendirilen idamın kaldırılmasını istedi.

2001’de yarım milyon Newroz’da bir araya geldi

Yıllar geçtikçe kutlamalara katılım oranı da giderek artmaya başladı. PKK’nin sınır dışına çekilmesi kararı ile bilikte 2001 yılında Newroz’un daha rahat bir ortamda kutlanacağı yönünde oluşan havayı, Diyarbakır İl Emniyet Müdürü Gaffar Okkan ve 5 polisin öldürülmesi ile HADEP Silopi İlçe Başkanı Serdar Tanış ile İlçe Sekreteri Ebubekir Danış’ın çağrıldıkları jandarma karakolunda kaybettirilmeleri olayları tedirginliğe dönüştürdü. Ancak tüm bu yaşananlara rağmöen Fuar Alanı’nda ikincisi gerçekleştirilen Newroz kutlamasına yarım milyonu aşkın kişi katıldı. O yılki kutlamanın temel slogan ise “Ne inkar ne ayrılık, demokratik cumhuriyet” oldu.

2002’de tüm engellemelere rağmen 1 milyon Newroz alanında

2003 Newrozu ise Türkiye’nin AB üyeliği üyeliğ konusu, ABD’ye yönelik 11 Eylül saldırıları sonrasında Irak’a yönelik müdahale ve Kürt siyasal hareketinin partisi olan HADEP’e yönelik kapatmanın gündemde olduğu bir atmosferde kutlandı. Kentte 42 kurum tarafından üstlenilen kutlamalar öncesi HADEP’in parti binalarına baskınlar yapıldı. Son iki yılda gerçekleştirilen kutlamalarının aksine üst seviyeye çıkarılan engellemeler ile 21 Mart günü kutlama yapılacak Newroz alanı, çevre illerdende getirilen polis ve askerlerle ablukaya alındı.
Bunun yanı sıra hükümet tarafından Ankara’da oluşturulan kriz masasından kentteki Newroz kutlaması canlı olarak izlendi. Yapılan tüm engellemelere rağmen 187 bin metrekarelik Newroz alanında yaklaşık olarak 1 milyon kişi toplanıp, bayramı kutladı.

2003 Newroz’da savaşa öfke var

680x680nc-dyb-12-03-15-newroz15

2003 yılındaki Newroz kutlamalarına, PKK Lideri Abdullah Öcalan’ın geliştirdiği barış çabalarının yanıtsız bırakılması ve ABD’nin Irak’a müdahalesine dönük öfke damgasını vurdu. Fuar Alanı’ndaki kutlamada “Savaşa hayır” sloganları yankılandı.

Newroz Meydanı’ndan ‘Öcalan siyasi irademdir’ haykırışı
Diyarbakır’ın 2004 ve 2005 Newroz’ları da yüz binlerin katılımı ile yine Fuar Alanı’nda kutlandı. 28 Mart yerel seçimleri öncesine denk gelen 2004 Newroz’u, Öcalan’a bağlılığın Newroz’u olarak tarihe geçti. 2006 yılında ise alanları dolduran milyonlar, “Öcalan’ı siyasal irade olarak kabul ediyor musunuz?” sorusuna hep bir ağızdan “Evet” yanıtını vererek, Öcalan’ı siyasi iradesi olarak ilan ediyordu.
Newroz bu kez adını taşıyan alanda
2007 yılınu gelindiğinde kentte artık Fuar Alanı da Diyarbakırlılara yetmez oldu ve kutlamaların yeni adresi Newroz Alanı oldu. Kutlamaların yanı sıra artık verilen mesajla da öne çıkmaya başlanan kenteki kutlamada o yıl bu kez Öcalan’ın zehirlenmeye çalışılmasına dönük bu kez “Sağlığı sağlığımızdır” yanıtı verildi.

2008’de Newroz alanı doldu

2008’e “Êdî Bes e” hamlesiyle imha ve inkâra artık yeter diyerek başlayan Kürtlerin bu çığlığı, Newroz günü yine Newroz Alanı’ndan gür bir şekilde duyuldu. Kutlamaya “Demokratik konfederalizm” talebi ve AKP karşıtlığı damgasını vurdu.

Diyarbakır’da bir milyonu aşkın kişi Öcalan’ı izledi

Bir sonraki yıl olan 2009 Newroz’u, genel seçimler öncesinde milyonların sandıktan çıkacak sonucu ortaya koyduğu bir referandum niteliğinde kutlandı. Kutlamaya damgasını vuran olay ise Abdullah Öcalan’ın 90’lı yıllara ait Newroz değerlendirmesinin yer aldığı videonun dev sinevizyonlardan alanı dolduran bir milyonu aşkın kişi tarafından izlenmesiydi.

Diyarbakır’da insan seli

2010 yılı Newrozu’nda gelenek yine bozulmadı ve yaklaşık bir buçuk milyon kişi bir araya geldi. “Özgür Önderlik, Özgür kimlik, Demokratik Özerklik’ şiarıyla 108 ayrı merkezde Newroz alanlarını dolduran 4 milyonu aşkın kişi, AKP’nin yarattığı muhataplık tartışmalarına noktayı koyarken, Kürt sorununun çözümünde muhatap ve adres olarak Öcalan’ı gösterdiği gibi Diyarbakır’da bu çığlığa öncülük etti.
Tarihinin o güne kadarki en büyük Newrozu’na tanıklık edilen kutlamaya bir buçuk milyona yakın kişi, sinevizyondan yansıtılan Öcalan’ın geçmiş dönemlere ait Newroz değerlendirmesini büyük bir sessizlikle dinledi. Bitiminde başlayıp dakikalarca süren alkış ve zılgıtlar ise halkın Öcalan’a olan bağlılığını göstergesi oldu. Bir sonraki yıl da Newroz Alanı’nda yine benzer bir tablo ortaya çıktı.

Diyarbakır’da barikatları aşanlar bir milyonu aşkın kişi özgürlüğe yürüdü

2012’de İçişleri Bakanlığı tarafından Diyarbakır ile bilikte Batman ve İstanbul başta olmak üzere birçok merkezde gerçekleştirilecek olan kutlamalar yasaklandı. Yasağa rağmen kentte bir milyonu aşkın kişi yasak duvarlarını aşarak dört bir koldan bütün barikatları yerle bir ederek Newroz Alanı’na ulaşmayı bildi.
Girilen alanda “Kürt kimliğinin tanınması”, “Anadilde eğitim hakkı”, “Siyasi statü” ve “Kürtlerin örgütlenme hakkının sağlanması” gibi 4 temel talep etrafında başlatılan imza kampanyası ve “Êdî bes e, an azadî an azadî” şiarıyla demokratik bir çözümün gelişmesi için atılması gereken adımlara dair çözüm beyanını ortaya konuldu.
Diyarbakır, bu direnişle bir kez daha tarihe geçerken, kutlamalar yüz binlerin kent merkezine yaptığı “Özgürlük yürüyüşü” ile taçlandı.

2013 Newroz ile birlikte yeni bir mücadele dönemine girildi

2012 yılında Öcalan’ın İmralı’da sergilediği direniş, PKK’nin geliştirdiği “devrimci operasyonlar” ile PKK’li ve PAJK’lı tutsakların açlık grevi direnişi demokratik çözümün kapısını araladı. “Öcalan’a özgürlük, Kürtlere statü” şiarıyla kutlanan 2013 Newroz’una da Öcalan’ın manifestosu damga vurdu.
2 milyon kişinin sel olup aktığı Diyarbakır Newroz’unda Kürt inkarı, 29. Kürt isyanının lideri tarafından tarihe gömüldü. Tarihin en kalabalık Newroz kutlamasının yapıldığı 21 Mart 2013’te, bunu yaratan iki milyon kişi tarihi güne tanıklık etti. Öcalan, Newroz’da yaptığı tarihi açıklamayla, yeni bir mücadele döneminin başladığını ilan etti.

2014 yılında 3 milyon insan Newroz Alanı’nda

2013 Newroz’unun coşkusu 2014 Newroz’una adeta taşındı. Kürditan, Tükiye ve dünyanın bir çok yerinden insanlar, günler öncesinden Newroz’a tanıklık etmek için Diyarbakır’a aktı. Günler öncesinden kente gerçekleştirilen tüm uçuşlar doldu. Günler, 21 Mart’ı gösterdiğinde ise Newroz Alanı’nda 3 milyona yakın insan bir araya geldi. Bu yıl ki Newroz’da ilk defa KCK Eş Başkanı Cemil Bayık’ın görüntülü mesajı platforma kurulan ekranlardan milyonlara izletilirken, PKK Lideri Abdullah Öcalan’ın mesajı ise kitle tarafından büyük sessizlikle dinlenildi.

Newroz Alanı 2015 Newroz’una hazırlanıyor…

Bu yılda Newroz’da gözlerin üzerinde olduğu en önemli merkez, geçmiş yıllarda olduğu gibi yine Diyarbakır olacak. Milyonların dolduracağı olan Newroz Alanı’nda görülmek istenen ise PKK Lideri Abdullah Öcalan. Tüm hazırlıklar bu kapsamda yapılırken, alanda şimdiden Newroz odunları hazırlanmış durumda. Yine alan girişlerinin yapımı son aşamaya gelirken, hazırlıklar önümüzdeki bugünler hızlanması bekleniyor. Alana, 7 LED ekran kurulacak. diha

Paylaş

Yorum yapın

Please enter your comment!
Please enter your name here