Anasayfa Köşe Yazıları Zehra Gök Akkurt yazdı:Setbaşı Mahallesi’nde Bursa Ermenilerinin silinen tarihi saklı

Zehra Gök Akkurt yazdı:Setbaşı Mahallesi’nde Bursa Ermenilerinin silinen tarihi saklı

Paylaş

Bursa da Setbaşında kendini çok yalnız hisseden, unutulmuş ve yıpranmış bir binanın önünden geçiyorum, Ermenilerden geride,  ayakta kalan tek bina. Papazın evi.

Yüzyıl önce kim bilir kimlerin gelin olduğu, kimlerin yaşlandığı, acıları ve sevinçleri yaşadığı Ermeni mahallesi. Kim bilir kaç insanın sonu ve varışı olmadan gözyaşları içinde yola çıktıkları ve bir daha dönemedikleri o mahalle; Setbaşı.

Yakın bir geçmişte okuduğum bir kitap çok etkiledi beni,  Vahram ALTUNYAN ın ‘Geri Dönüşü Yok’ adlı kitabı. Kitabı okurken bundan yüz yıl önceki Bursa’ ya  gitti bütün benliğim. Bir milletin sistematik olarak nasıl yok edilmeye çalışıldığını okumak, anlamak ve hissetmek derinden etkiledi beni.

Yaşadığım mahallede, zorla evlerinden, ,yurtlarından çıkarılmış bir araya getirilmiş binlerce insan belki de bu caddeden aşağıya büyük bir acıyla yavaş ve ürkek adımlarda yürüyerek sonlarına doğru ilerlemeye başlamışlardı.Korku dolu gözlerle ağlayan çocuklar,inleyerek ayakta durmaya ve yürümeye çalışan yaşlı ve hasta insanlar. Belki de Setbaşı meydanında, büyük çınar ağacının altında toplanmışlardı. O zamanlar bir fidan olan o çınar ağacı, onların yaşadığı acının tek tanığı.

setbasi-grav-r-xix.-basi-3ff1bff

Tehcir den önce Setbaşı‘nda yaklaşık olarak on bin Ermeni yaşıyormuş. Çoğu ticaret, zanaat ve ipek böceği yetiştiriciliği yapan insanlar.insanlar. Setbaşı’nda ki caddenin adı; İpekçilik Caddesi ,yukarıda şimdi İmam Hatip Lisesi olan  yerde  bir Ermeni nin   ipek fabrikasından alıyor adını.  Caddenin aşağısında Setbaşı Ortaokulu bulunuyor. Ermeniler zamanında bir kilisenin ve okulun bulunduğu yer. Karşısında din adamlarının ağırlandığı ve ikamet ettikleri ev bulunuyor. Tehcirden sonra buradaki Ermeni okulu hapishane olarak kullanılmış. Şimdi ise ortaokul.

ermeni-mahallesi-kilisesi-3ff1c83

Ermeniler döneminde yaklaşık 12 kilise ve bir  katedralin, bir çok Ermeni okulunun ve mezarlığın bulunduğu bu bölgede Ermenilere ait hiç bir şey kalmamış. Ermeni mezarlığının ve kilisenin bulunduğu yerde şimdi Halk Kütüphanesi bulunuyor.1980 yılına kadar kilisenin bir bölümü ayakta duruyormuş ancak darbeden sonra devlet eliyle kalan kilise kalıntıları yıkılmış. Ermeni mezarlığının taşındığı söyleniyor ama nereye taşındığını bilen yok.

bina_1536

Setbaşı , Bursa  nın en parlak ve en  gösterişli  bölgesiymiş. İstanbul da ki Beyoğlu    gibi hareketli ve insanlarla dolu bir semt. O tarihlerde bir çok çay bahçesi, meyhane ve lokantaların bulunduğu ışıl ışıl bir yermiş Setbaşı. Işıkları sabaha kadar sönmezmiş. Âmâ şuan  Setbaşında ,dar sıkışık sokaklar ve apartmanlardan başka bir şey yok. Birde yüzyıl önce yaşanmış büyük bir acının sessiz  çığlığı  …

 

*Osmanlı arşivlerinden günümüze farklı isimlerle de anılmış olan Setbaşı İpekçilik caddesinde bulunan Aziz Meryem Ana Ermeni Kilisesi, 12 Eylül 1980 darbe sonrasında dönemin yöneticileri tarafından verilen emirle yıkılarak Setbaşı Ortaokuluna dönüştürülüyor. Kilise hakkında bilgi toplarken aslında bu mahallenin Bursa Ermenilerine ait kaybolmuş hikâyelerle dolu olduğunu görülüyor.agos

 

 

Paylaş

Yorum yapın

Please enter your comment!
Please enter your name here